FINN

Het Dominique Strauss Kahn interview brak gisteravond kijkcijferrecords op de Franse televisie: zo’n 13 miljoen Fransen stemden af op het vraaggesprek tussen Claire Chazal van TF1 en DSK.

Enkele lessen die we alvast kunnen trekken uit het optreden van DSK:

1. Body language en uiterlijk

DSK was sober, zelfs bijna somber gekleed – zwart pak, blauwe das, wit hemd. Een uiterlijk van ernst. De lichaamstaal die hij gebruikt is duidelijk zeer goed ingeoefend. De armen wijd uit elkaar. Soms voorovergebogen (maar niet te ver), als hij een punt wil maken. Brede armbewegingen – politieke speechers wordt aangeleerd dat ze vanuit de schouder moeten bewegen, en niet vanuit de ellebogen, omdat dat de indruk geeft dat je een soort marionet bent.

Opvallend detail: DSK zit, en de journaliste staat recht. Dat helpt hem om lichtjes voorover te buigen; de man die helemaal in controle is. De twee microotjes op de tafel geven mee de indruk dat hij voor een zaal staat te speechen – helemaal de presidentskandidaat.

Claire Chazal daarentegen leunt lichtjes achteruit. Bij momenten kruist ze zelfs de armen, een soort verdedigende houding die moeilijk te duiden is. Misschien speelt het een rol dat Chazal een goede vriendin is van DSK’s vrouw Anne Sinclair – het kan nooit makkelijk zijn om de echtgenoot van een goede vriendin te grillen op de nationale televisie, zeker niet als het gaat over het seksleven van de echtgenoot in kwestie. (Wellicht daarom ook dat het grillijzer tijdens het hele interview in de kast blijft.)

2. Vraagstelling van de journaliste

Hoe Chazal de eerste vraag stelt is zeer frappant. Ze raffelt in zeven haasten de belangrijkste feiten af, en vraagt dan – alsof ze zoveel mogelijk afstand wil scheppen tussen zichzelf en de vraag: ‘Kan u mij vertellen wat er is gebeurd in suite 2810 op die zaterdag 14 mei.’

Haar opvolgvragen zijn softball-vragen. ‘De procureur noemde het ‘een vluggertje’,’ werpt ze op. En ze vraagt: was het betaalde seks? Haar ongemak is zichtbaar terwijl ze de vragen stelt – bemerk hoe ze op bepaalde momenten haar wenkbrauwen zeer ver optrekt, een soort grimas van angst: oei, wat ben ik hiér aan het vragen? Het is niet meteen een onverschrokken journaliste die we hier aan het werk zien.

De enige echte vraag die ze stelt, neemt ze zelf weer terug. “Het rapport spreekt van geweld – althans, dat beweerde mevrouw Diallo in haar verklaringen.” Daarop steekt DSK van wal met lesje (het is tijdens het antwoord op deze vraag dat ze de eerste keer haar armen kruist): “Je moet het rapport lezen, en aandachtig lezen.”

Dit is geen interview meer. DSK geeft een audiëntie aan een onderdaan.

3. De Verhofstadt-truc

Guy Verhofstadt won de verkiezingen in ’99 door te zwaaien met een papier tijdens een televisiedebat (dat is een samenvatting van wat er werkelijk gebeurd is, vanzelfsprekend). Wat daaruit bleek is dat de macht van een papieren document op televisie iets wonderlijks is: wie het papier heeft, heeft de macht om het debat te kaderen: wat wordt besproken, en in welke termen.

Het feit dat de journaliste géén stapeltje papier heeft om uit te citeren, maakt haar vanzelfsprekend erg kwetsbaar, ook in de ogen van de kijker. DSK kan eindeloos blijven ‘citeren’ uit het rapport: de procureur zegt dat er geen sprake was van geweld, de procureur zegt dat mevrouw Diallo loog – en let wel, zegt hij erbij: dat is de procureur die mij in handboeien heeft geslagen! Ik zeg dat niet, maar de procureur!

Blijkbaar had Claire Chazal het rapport ook niet gelezen, want ze heeft op geen enkel moment DSK onderbroken om hem te corrigeren (de advocaten van mevrouw Diallo hebben dat vandaag inmiddels wél gedaan). Op dat moment is het duidelijk dat DSK – in ruil voor dit exclusieve interview - zeer verregaande eisen heeft gesteld aan het interview.

4. “Weet u”

Een truc uit het mediahandboek is de gewoonte van – veelal machtige – mensen om zichzelf te onderbreken in het midden van een antwoord op een lastige vraag. Het is een bewuste strategie om specifieke vragen om te buigen naar algemene antwoorden, om een soort ‘moraal van het verhaal’ te koppelen aan een antwoord. Daarmee geeft de interviewee ook meteen te kennen dat zijn of haar geduld met deze lijn van ondervragen voor hem uitgeput is. Vooral op televisie zijn journalisten daar zeer kwetsbaar voor, omdat ze niet eindeloos kunnen doorvragen.

5. Give to get

Nog zo’n trucje in het interviewhandboek is het zogenaamde ‘give to get’. Geef een fout toe, om erger te voorkomen. DKS bedient zich daar tot driemaal toe meesterlijk van. 

• “Wat er is gebeurd, was niet slechts een ongepaste relatie, maar een fout.”
• “Was het een moment van zwakte? Neenee, het was een morele fout.”
• “Jaja, u hebt gelijk: het was een morele fout”.

Het gaat de kijker niet om de vraag of het een ongepaste relatie dan wel een fout was (als die twee vlaggen überhaupt een andere lading dekken). Het gaat hem om de vraag of DSK schuldig is aan seksueel geweld. DSK doet alsof hij niks wil afzwakken of excuseren, terwijl hij het wel doet. Neenee, ik insisteer: een fout!Zeer goed ingeoefend, foutloos uitgevoerd. En de journaliste geeft alweer verstek.